Koninklijke Bibliotheek (KB): de nationale bibliotheek van Nederland
Inhoud
De Koninklijke Bibliotheek (KB) is de nationale bibliotheek van Nederland. Ze verzamelt en bewaart wat er in en over Nederland is gepubliceerd, maakt die teksten digitaal doorzoekbaar via onder meer Delpher en DBNL, en stuurt sinds 2015 het netwerk van openbare bibliotheken aan. Het gebouw staat in Den Haag, naast station Den Haag Centraal.
Bibliotheek.org is een onafhankelijke gids en is niet verbonden aan de KB. Op deze pagina's leggen we uit hoe de KB werkt en verwijzen we naar de officiële bronnen op kb.nl.
Wat is de KB?
De KB werd opgericht op 8 november 1798, op basis van de boeken en handschriften van stadhouder Willem V. Sinds 2020 gebruikt de instelling de naam "KB, nationale bibliotheek". De officiële naam Koninklijke Bibliotheek bleef bestaan. Bestuurlijk is de KB sinds 1993 een zelfstandig bestuursorgaan (zbo). Het geld komt grotendeels van het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap.
Een gewone bibliotheek is de KB niet. Je leent er geen stapel romans om thuis te lezen. Het grootste deel van de collectie kun je alleen in de leeszaal inzien. Wie een boek voor ontspanning wil lenen, gaat naar de openbare bibliotheek in de eigen gemeente, bijvoorbeeld Bibliotheek Den Haag.
Meer over de ontstaansgeschiedenis lees je op de pagina geschiedenis van de KB.
De taken van de KB
De KB heeft twee rollen.
Nationale bibliotheek. De KB verzamelt publicaties die in Nederland verschijnen, van middeleeuwse handschriften tot kranten, strips en websites. Volgens de KB gaat het om ongeveer 122 kilometer aan boeken, kranten en tijdschriften. Daarnaast staan er ongeveer 40 miljoen digitale publicaties in het e-Depot. De KB bewaart dat materiaal voor de lange termijn en maakt het beschikbaar voor onderzoek. Hoe dat werkt, lees je bij collectie en het Depot van Nederlandse Publicaties.
Spil in het bibliotheekstelsel. Sinds de Bibliotheekwet (Wsob) op 1 januari 2015 in werking trad, heeft de KB een coördinerende rol in het netwerk van openbare bibliotheken. De KB onderhoudt de landelijke digitale bibliotheek, dus de online Bibliotheek met e-books en luisterboeken. Ook regelt ze landelijke voorzieningen zoals het interbibliothecair leenverkeer. Zie de KB en de openbare bibliotheken en het overzicht van het bibliotheekstelsel.
Online diensten van de KB
Veel mensen gebruiken diensten van de KB zonder het te weten:
- Delpher: gratis zoeken in miljoenen pagina's uit historische kranten, boeken, tijdschriften en radiobulletins.
- DBNL: de Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren, met literatuur, taalkunde en cultuurgeschiedenis.
- De online Bibliotheek: e-books en luisterboeken voor leden van een openbare bibliotheek.
- De catalogus: zoeken in de KB-collectie en via WorldCat in andere bibliotheken.
Volgens de KB gebruiken meer dan 6 miljoen mensen de digitale diensten.
Waar staat de KB en hoe bezoek je haar?
De KB staat aan de Prins Willem-Alexanderhof 5 in Den Haag, op een paar minuten lopen van Den Haag Centraal en naast het Nationaal Archief. De leeszalen zijn alleen toegankelijk voor leden en voor mensen met een leeszaalpas. Een jaarlidmaatschap kost volgens de KB maximaal 15 euro, met korting voor onder meer studenten. Kijk voor de actuele voorwaarden altijd op kb.nl.
Praktische uitleg vind je bij de KB bezoeken en lid worden van de KB. Het gebouw gaat de komende jaren op de schop. De KB verwacht eind 2028 tijdelijk naar het Berlagehuis te verhuizen. Lees meer op de pagina over het gebouw.
Veelgestelde vragen
Is de Koninklijke Bibliotheek gratis?
Delpher, DBNL en de catalogus kun je gratis online gebruiken. Om de leeszalen te gebruiken en materiaal aan te vragen heb je een lidmaatschap nodig, of een gratis leeszaalpas voor alleen studeren.
Kun je boeken lenen bij de KB?
Alleen een klein deel van de collectie mag mee naar huis. Het meeste materiaal vraag je aan en lees je in de leeszaal. Zie lenen en inzien bij de KB.
Is de KB hetzelfde als de bibliotheek in Den Haag?
Nee. Bibliotheek Den Haag is de openbare bibliotheek van de gemeente, met vestigingen in de wijken. De KB is de nationale bibliotheek voor heel Nederland.
Heeft de KB iets met de online Bibliotheek te maken?
Ja. De KB beheert de landelijke digitale bibliotheek. Je gebruikt hem meestal met het lidmaatschap van je eigen openbare bibliotheek. Zie inloggen bij de online Bibliotheek.
Wie is de directeur van de KB?
Sinds september 2024 is Wilma van Wezenbeek algemeen directeur van de KB. Zij volgde Lily Knibbeler op.
Alles over de KB
- GeschiedenisVan stadhoudersbibliotheek in 1798 tot nationale bibliotheek met e-Depot: de belangrijkste jaartallen uit de geschiedenis van de KB in Den Haag.
- BezoekenZo bezoek je de KB in Den Haag: ligging bij Den Haag Centraal, wie toegang krijgt tot de leeszalen, kluisjes, huisregels en tips voor je eerste bezoek.
- Lid wordenZo word je lid van de KB: wie lid kan worden, wat een jaarpas kost, welke kortingen er zijn voor studenten en scholieren en wat je als lid kunt gebruiken.
- Lenen en inzienWat mag je lenen bij de KB en wat alleen inzien? Uitleg over aanvragen uit het magazijn, termijnen, verlengen en boeken uit andere bibliotheken via IBL.
- DelpherDelpher is de gratis zoekmachine van de KB voor historische kranten, boeken, tijdschriften en radiobulletins. Zo zoek je slim, met operatoren en tips.
- CollectieWat bewaart de KB? Van middeleeuwse handschriften tot kranten, strips, e-books en websites, plus hoe je in de collectie zoekt en wat online staat.
- Bijzondere collectiesWelke bijzondere collecties heeft de KB? Oude drukken, incunabelen, liedboeken, pamfletten, kookboeken en de schaakcollectie, en hoe je ze kunt inzien.
- Handschriften en topstukkenBeroemde handschriften van de KB, zoals het Gruuthusehandschrift, Beatrijs, het Evangeliarium van Egmond en Der naturen bloeme, en hoe je ze bekijkt.
- LiteratuurmuseumHet Literatuurmuseum zit in het KB-complex in Den Haag en verhuist in 2028 naar Utrecht. Wat er te zien is, tickets en onderzoek in het archief.
- DBNLWat is de DBNL? Gratis online teksten uit de Nederlandse literatuur, taalkunde en cultuurgeschiedenis, beheerd door de KB. Tips voor school en studie.
- Depot en e-DepotHoe de KB Nederlandse boeken, tijdschriften en e-books bewaart: het Depot van Nederlandse Publicaties, het e-Depot en deponeren als uitgever.
- CatalogusZo zoek je in de KB-catalogus: wat de statussen betekenen en welke andere zoekinstrumenten de KB biedt, zoals WorldCat, de STCN en Delpher.
- KB en openbare bibliothekenWelke rol heeft de KB sinds 2015 bij de openbare bibliotheken? De taken uit de Bibliotheekwet, de online Bibliotheek, IBL en landelijke diensten.
- Gebouw en verbouwingHet KB-gebouw uit 1982 naast Den Haag Centraal, de plannen voor sloop en renovatie, het nieuwe depot en de tijdelijke verhuizing naar het Berlagehuis.
- Onderzoek en dataHoe de KB onderzoekers helpt: datasets en API's, KB Lab, digitale bronnen, het webarchief en tips voor onderzoek met gedigitaliseerde kranten en boeken.
- BoekwetenschapOnderzoek naar het boek zelf: drukkers, papier, bindwerk en handel. Welke bronnen de KB biedt, zoals de STCN, en waar je boekwetenschap studeert.
Bijgewerkt: