Lezen

Lezen is in Nederland een gedeelde zaak van ouders, scholen, bibliotheken, boekhandels en een handvol landelijke organisaties. In deze rubriek leggen we uit hoe dat netwerk werkt: van het eerste prentenboek voor je baby tot de grote literaire prijzen, van AVI-niveaus op de basisschool tot luisterboeken voor wie moeite heeft met gedrukte tekst. We zijn geen bibliotheek en geen leesbevorderingsorganisatie; we zetten de informatie op een rij en verwijzen je door naar de officiële bronnen.

Waarom lezen zoveel aandacht krijgt

De leesvaardigheid van Nederlandse jongeren staat al jaren onder druk. In het internationale PISA-onderzoek van 2022 haalde ongeveer een derde van de 15-jarigen niet het leesniveau dat onderzoekers nodig vinden om goed mee te kunnen doen in de samenleving; in 2018 was dat nog ongeveer een kwart. Volgens de in september 2026 gepubliceerde resultaten van PISA 2025 is dat aandeel verder opgelopen tot bijna 40 procent. Daarnaast hebben volgens Stichting Lezen & Schrijven zo'n 2,5 miljoen mensen van 16 jaar en ouder moeite met lezen, schrijven of rekenen.

Die cijfers verklaren waarom de overheid investeert in programma's als BoekStart voor baby's en peuters en de Bibliotheek op school. Ze verklaren ook waarom onderzoekers steeds benadrukken dat het niet alleen om techniek gaat. Wie plezier heeft in lezen, leest meer, en wie meer leest, wordt een betere lezer. Over die wisselwerking gaat onze pagina over leesbevordering.

Lezen met kinderen

Voorlezen is de belangrijkste stap die ouders zelf kunnen zetten, en je kunt er al mee beginnen als je kind een paar maanden oud is. Zodra kinderen zelf lezen, krijg je op school te maken met AVI-niveaus: handig om een passend boek te vinden, maar geen keurslijf. Voor elke leeftijd geven we concrete aanknopingspunten in leestips voor kinderen per leeftijd, en voor de lastige tienerjaren is er een aparte pagina over leesplezier bij tieners.

Boekenfeesten en prijzen

Het Nederlandse boekenjaar heeft vaste ijkpunten, georganiseerd door de Stichting CPNB (Collectieve Propaganda van het Nederlandse Boek). In januari zijn er de Nationale Voorleesdagen, in maart de Boekenweek met het boekenweekgeschenk, en in het najaar de Kinderboekenweek. In november volgt de bibliotheekcampagne Heel Nederland Leest, waarbij iedereen gratis hetzelfde boek kan ophalen. Daarnaast reiken jury's, lezers en kinderen elk jaar een reeks literaire prijzen uit, van de Libris Literatuur Prijs tot de Gouden Griffel en de Kinderjury.

Leesplezier voor volwassenen

Lezen hoeft geen solo-activiteit te zijn. In een leesclub bespreek je boeken met anderen, en veel bibliotheken helpen daarbij met leeskringpakketten. Weet je niet wat je moet lezen? Onze leestips en de pagina over boeken kiezen helpen je op weg. Wie liever begint bij de canon, vindt achtergrond over Nederlandse schrijvers en klassiekers zoals De avonden en Max Havelaar.

Toegankelijk lezen

Niet iedereen leest met gemak een gedrukt boek. Voor mensen met dyslexie, een visuele beperking of een andere leesbeperking bestaat Bibliotheekservice Passend Lezen, met gesproken boeken en braille. Daarnaast zijn er luisterboeken, grote letterboeken en boeken in eenvoudige taal. Op lezen met dyslexie en laaggeletterdheid lees je wat er mogelijk is en waar je terechtkunt.

Hoe we deze rubriek bijhouden

Data, thema's en prijswinnaars veranderen elk jaar. We vermelden alleen winnaars en thema's die we in officiële of betrouwbare bronnen hebben teruggevonden, en we zetten de stand van zaken op datum: deze rubriek is bijgewerkt in oktober 2026. Voor de actuele programma's raden we je aan de sites van de organiserende stichtingen en je eigen bibliotheek te raadplegen.