Bijzondere collecties van de Koninklijke Bibliotheek
Inhoud
De bijzondere collecties van de Koninklijke Bibliotheek bestaan uit oud, zeldzaam en kwetsbaar materiaal, zoals middeleeuwse handschriften, boeken gedrukt voor 1801, pamfletten, liedboeken en een grote schaak- en damcollectie. Je kunt ze als KB-lid bekijken in een aparte leeszaal in Den Haag. Een deel is gedigitaliseerd.
Welke collecties zijn er?
De KB noemt op haar website onder meer deze bijzondere collecties:
| Collectie | Wat het is |
|---|---|
| Middeleeuwse handschriften | met de hand geschreven boeken uit de middeleeuwen |
| Namiddeleeuwse en moderne handschriften | brieven, albums, manuscripten van latere eeuwen |
| Oude drukken tot 1801 | gedrukte boeken van de 15e tot en met de 18e eeuw |
| Incunabelen | boeken gedrukt in de 15e eeuw, de begintijd van de boekdrukkunst |
| Postincunabelen | boeken gedrukt tussen 1501 en 1540 |
| Liedboeken | liedboeken van voor 1800 |
| Pamfletten | korte geschriften over politieke en maatschappelijke kwesties |
| Gelegenheidsgedichten | gedichten voor bruiloften, begrafenissen en andere gebeurtenissen |
| Populair proza of volksboekjes | goedkope verhalen voor een breed publiek |
| Kinderboeken | historische kinderboeken en prentenboeken |
| Kookboeken | historische kookboeken |
| Schaak- en damcollectie | boeken en tijdschriften over schaken en dammen |
| Veiling- en boekhandelscatalogi | lijsten van boekhandelaren en boekveilingen |
| Overheidspublicaties | officiële publicaties van de overheid |
Bij elke collectie hoort op kb.nl een collectiebeschrijving met uitleg over omvang en herkomst.
Pamfletten en gelegenheidsgedichten
Pamfletten zijn voor historici een goudmijn. Ze laten zien waar mensen in de zeventiende en achttiende eeuw over discussieerden: oorlog, religie, politiek en schandalen. Gelegenheidsgedichten vertellen veel over families en sociale netwerken. Wie trouwde met wie, en wie schreef daar een gedicht voor?
Kinderboeken en prentenboeken
De KB heeft een rijke collectie historische kinderboeken. Voorbeelden die de KB zelf als topstuk noemt: Kleine gedigten voor kinderen van Hieronymus van Alphen (18e eeuw), Sint Nikolaas en zijn knecht van Jan Schenkman, Mijnheer Prikkebeen (gezien als de eerste Nederlandse strip) en De nieuwe rijschool uit 1856, volgens de KB het oudst bekende beweegbare prentenboek dat in Nederland is gemaakt. Voor kinderboeken beheert de KB ook het Centraal Bestand Kinderboeken.
Wil je meer weten over lezen met kinderen nu, kijk dan bij voorlezen en leesbevordering.
Atlassen en natuurhistorische boeken
Tot de bekendste stukken horen de Atlas Van der Hagen, met meer dan 400 kaarten en prenten, en de atlas van Ortelius, die geldt als de eerste "moderne" wereldatlas. Ook natuurhistorische boeken zijn er: de Flora Batava (1800–1934), de Nederlandsche vogelen en de Metamorphosis insectorum Surinamensium (1705) van Maria Sibylla Merian.
Zo bekijk je bijzondere collecties
- Word lid van de KB. Zonder lidmaatschap kun je niets aanvragen. Zie lid worden.
- Zoek de titel op in de catalogus. Stukken uit de bijzondere collecties hebben vaak een aanvraagnummer dat begint met KW.
- Vraag op tijd aan. Wat je op een werkdag aanvraagt, ligt de volgende werkdag klaar in de leeszaal Bijzondere Collecties.
- Bezoek de leeszaal. Deze leeszaal heeft eigen openingstijden en is alleen op werkdagen open. Er gelden extra regels. Je mag alleen met je telefoon foto's maken, zonder flits.
Sommige stukken zijn zo kwetsbaar dat ze geblokkeerd zijn. Die kun je alleen voor onderzoek inzien, met speciale toestemming. Vaak is er dan een digitale versie of microfilm.
In de leeszaal staan ook een watermerk- en UV-lamp en een handbibliotheek over zeldzame boeken en boekgeschiedenis. Daarmee kun je papier en drukken nader onderzoeken. Meer over dit vakgebied lees je bij boekwetenschap en boekgeschiedenis.
Online bekijken
Een deel van de bijzondere collecties is gedigitaliseerd. Oude drukken staan in Delpher. Topstukken kun je doorbladeren in de online galerij van de KB. Voor gedrukte boeken van voor 1801 is de Short-Title Catalogue Netherlands (STCN) het belangrijkste zoekinstrument.
Veelgestelde vragen
Wat zijn incunabelen?
Boeken die in de 15e eeuw zijn gedrukt, in de eerste decennia na de uitvinding van de boekdrukkunst met losse letters. De KB heeft er een aparte collectie van.
Kan iedereen oude boeken in de KB bekijken?
Ja, als je lid bent van de KB. Je vraagt ze aan via de catalogus en bekijkt ze in de leeszaal Bijzondere Collecties.
Mag ik foto's maken van oude boeken in de KB?
Voor eigen gebruik wel, zonder flits. In de leeszaal Bijzondere Collecties mag dat volgens de KB alleen met een mobiele telefoon.
Waarom heeft de KB een schaakcollectie?
De schaak- en damcollectie is een van de bijzondere collecties die de KB in de loop der tijd heeft opgebouwd. Bekijk de collectiebeschrijving op kb.nl voor de herkomst en omvang.
Bijgewerkt: