Collectievorming

Collectievorming is het werk waarmee een bibliotheek bepaalt welke boeken, tijdschriften, e-books en andere materialen ze aanschaft, hoe ze die presenteert en wanneer ze iets weer verwijdert. Een bibliotheek kan niet alles kopen, dus maakt ze keuzes op basis van haar doelgroep, haar taak en haar budget. Die keuzes leggen bibliotheken vast in een collectieplan.

Waar een bibliotheek op let

Bij het samenstellen van de collectie wegen bibliotheken verschillende factoren:

• Vraag: wat lenen en reserveren leden? Een lange wachtlijst bij een reservering is een reden om extra exemplaren te kopen.
• Doelgroep: in een wijk met veel jonge gezinnen is meer jeugdcollectie nodig; in een vestiging bij een hogeschool meer studieboeken.
• Taak: een openbare bibliotheek moet volgens de wet een breed en pluriform aanbod hebben, ook van boeken die niet direct populair zijn. Een wetenschappelijke bibliotheek volgt de onderzoeksgebieden van de instelling.
• Kwaliteit en actualiteit: informatieve boeken moeten kloppen en actueel zijn; literatuur moet een mix zijn van nieuwe titels, klassiekers en minder bekende auteurs.
• Vorm: papier, e-book, luisterboek, grote letter of makkelijk lezen.
• Budget en ruimte: elk nieuw boek kost geld en plankruimte.

Hoe aanschaf in de praktijk werkt

Openbare bibliotheken selecteren nieuwe titels meestal via een leverancier die uitgaven beschrijft en voorselecteert, en die de boeken kant-en-klaar levert: met folie, RFID-label en signatuur. Collectiespecialisten in de bibliotheek kiezen daaruit wat bij hun vestigingen past. Daarnaast kopen ze aan op verzoek van leden en houden ze lokale uitgaven in de gaten, zoals boeken over de eigen stad of regio.

De digitale collectie voor de online bibliotheek wordt landelijk samengesteld door de Koninklijke Bibliotheek, op basis van licentieafspraken met uitgevers. Lokale bibliotheken hebben daar weinig invloed op.

Collectievorming bij erfgoedinstellingen

Bij de KB en bijzondere collecties draait collectievorming vooral om bewaren. De KB verzamelt via het depot zo volledig mogelijk wat in Nederland verschijnt, ook als niemand het nu leest. Daarnaast koopt ze gericht aan, bijvoorbeeld een zeldzaam handschrift of een incunabel dat in de collectie ontbreekt. Ook schenkingen en nalatenschappen vallen onder collectievorming.

Afschrijven als onderdeel van collectievorming

Een collectie groeit niet eindeloos. Om ruimte te maken voor nieuwe titels en de collectie actueel te houden, worden verouderde, beschadigde of weinig geleende boeken verwijderd. Dat heet afschrijven, en het is net zo goed onderdeel van collectievorming als aanschaf.

Zelf een boek voorstellen

Mis je een boek in de collectie? Bij de meeste bibliotheken kun je een aanschafsuggestie doen, via een formulier op de website of aan de balie. De bibliotheek beoordeelt of het boek in de collectie past. Wordt het niet gekocht, dan kun je het soms nog via interbibliothecair leenverkeer uit een andere bibliotheek lenen.

Veelgestelde vragen

Bepaalt de bibliotheek zelf welke boeken ze koopt?

Ja. Elke bibliotheekorganisatie heeft een eigen collectiebeleid. Voor de online bibliotheek wordt de collectie landelijk samengesteld.

Koopt de bibliotheek elk nieuw boek?

Nee. Bibliotheken maken een selectie op basis van vraag, kwaliteit, doelgroep en budget. Niet elke titel past in elke vestiging.

Werkt censuur mee bij collectievorming?

Bibliotheken streven naar een pluriforme collectie met verschillende meningen en perspectieven. Ze kiezen op basis van kwaliteit en vraag, niet op basis van politieke of religieuze voorkeur.