Afschrijven

Afschrijven is het uit de collectie halen van boeken en andere materialen die niet meer passen: omdat ze versleten zijn, verouderde informatie bevatten of al lange tijd niet zijn geleend. Het boek wordt uit de catalogus verwijderd en krijgt een stempel 'afgeschreven'. Voor een openbare bibliotheek is afschrijven een normaal en noodzakelijk onderdeel van collectievorming.

Waarom bibliotheken afschrijven

Het klinkt tegenstrijdig dat een bibliotheek boeken weggooit of verkoopt, maar er zijn goede redenen:

• Ruimte: een vestiging heeft een beperkt aantal meters plank. Zonder afschrijven is er geen plek voor nieuwe boeken.
• Actualiteit: een boek over belastingaangifte uit 2015, een reisgids van tien jaar geleden of een computerhandleiding voor een verouderd besturingssysteem kan lezers op het verkeerde been zetten.
• Aantrekkelijkheid: volle, rommelige kasten met vergeelde boeken nodigen niet uit. Bibliotheken merken in de praktijk vaak dat een luchtigere, actuele collectie juist méér wordt geleend.
• Slijtage: boeken die tientallen keren zijn geleend, raken los, gescheurd of vies.

Criteria

Bibliotheken werken met afschrijfrichtlijnen in hun collectieplan. Veelgebruikte criteria zijn:

• het aantal uitleningen in de afgelopen jaren;
• de staat van het exemplaar;
• de actualiteit van de inhoud, vooral bij informatieve boeken;
• of er een nieuwere druk of een beter boek over hetzelfde onderwerp is;
• of het boek elders beschikbaar blijft, bijvoorbeeld in een andere vestiging, via interbibliothecair leenverkeer of in het depot van de KB.

Een internationaal bekend ezelsbruggetje is MUSTIE: misleading (misleidend), ugly (versleten), superseded (vervangen door nieuwer), trivial (onbelangrijk), irrelevant (past niet bij de vraag) en elsewhere (elders beschikbaar).

Niet alles wordt even streng beoordeeld. Klassiekers, lokale geschiedenis en boeken die belangrijk zijn voor een pluriform aanbod blijven vaak staan, ook als ze weinig worden geleend.

Wat er met afgeschreven boeken gebeurt

Afgeschreven boeken krijgen een andere bestemming:

• Verkoop: veel bibliotheken hebben een kast of tafel waar je afgeschreven boeken voor een klein bedrag koopt, of houden een jaarlijkse boekenmarkt.
• Weggeven: boeken gaan naar scholen, zorginstellingen, minibiebs, kringloopwinkels of goede doelen.
• Recyclen: zwaar beschadigde of verouderde boeken gaan naar het oud papier.

Het stempel 'afgeschreven' maakt duidelijk dat het boek legaal uit de collectie is gehaald en niet meer hoeft te worden teruggebracht.

Afschrijven bij wetenschappelijke en erfgoedbibliotheken

Wetenschappelijke bibliotheken schrijven ook af, bijvoorbeeld dubbele exemplaren of verouderde studieboeken. Vaak verplaatsen ze minder gebruikte boeken eerst naar een magazijn of gedeelde opslag voordat ze ze verwijderen. Nationale en erfgoedcollecties, zoals die van de KB, schrijven in principe niet af: hun taak is juist bewaren.

Veelgestelde vragen

Waarom gooit de bibliotheek boeken weg?

Om ruimte te maken voor nieuwe titels en de collectie actueel en aantrekkelijk te houden. De meeste afgeschreven boeken worden verkocht of weggegeven, niet weggegooid.

Kan ik afgeschreven boeken kopen?

Bij veel bibliotheken wel, in een verkoopkast of tijdens een boekenmarkt. Vraag het bij je eigen bibliotheek.

Kan ik bezwaar maken als een boek wordt afgeschreven?

Je kunt een bibliotheek altijd laten weten dat je een boek mist. Bibliotheken nemen zulke reacties mee, maar de beslissing ligt bij hun collectiebeleid.