Leo Vroman

Leo Vroman (1915–2014) was een Nederlandse dichter die het grootste deel van zijn leven in de Verenigde Staten woonde en daar als wetenschapper onderzoek deed naar bloedstolling. Zijn poëzie is speels, ontroerend en vol verwondering over het leven. Hij kreeg in 1964 de P.C. Hooft-prijs en bleef tot op hoge leeftijd gedichten schrijven.

Leven

Leo Vroman werd op 10 april 1915 geboren in Gouda. Van 1932 tot 1940 studeerde hij biologie in Utrecht. Toen Duitsland in mei 1940 Nederland binnenviel, vluchtte hij met een zeilboot naar Engeland. Van daaruit kwam hij in Nederlands-Indië terecht, waar hij als soldaat diende.

Na de Japanse inval werd hij krijgsgevangen gemaakt. Hij zat in verschillende kampen, onder meer in Bandung, Cilacap, Batavia, Singapore en in Japan, in Osaka en Nagaoka. Na de oorlog vertrok hij naar de Verenigde Staten. In 1947 trouwde hij met Tineke Sanders, zijn jeugdliefde, die later antropologe werd. Ze kregen twee dochters. In 1951 werd Vroman Amerikaans staatsburger. In 1958 promoveerde hij alsnog in Utrecht.

In Amerika werkte hij decennialang als hematoloog. Hij onderzocht hoe bloed stolt in contact met oppervlakken, en het 'Vroman-effect' is naar hem genoemd. Hij woonde lang in New York en verhuisde op hoge leeftijd naar Fort Worth in Texas, waar hij op 22 februari 2014 overleed, 98 jaar oud.

Stijl en thema's

Vroman debuteerde in 1946 met Gedichten, toen hij al in het buitenland zat. Zijn poëzie was anders dan wat in Nederland gebruikelijk was: los, associatief, vol taalspel en verrassende beelden. Daarmee wordt hij soms gezien als een eenling die de vrijheid van de Vijftigers al vóór hen liet zien.

Zijn gedichten gaan over liefde, vooral voor Tineke, over de oorlog, heimwee en het leven in Amerika. Daarnaast speelt de wetenschap een grote rol: Vroman schreef over cellen, bloed, evolutie en het lichaam, met dezelfde verwondering waarmee hij over de liefde schreef. Hij combineerde humor met ernst en kon licht schrijven over zware dingen, zoals de dood.

Bekende regels zijn 'alle malen zal ik wenen', uit zijn gedicht 'Vrede' over het einde van de oorlog, en de vaak aangehaalde woorden 'liever heimwee dan Holland', die zijn dubbele gevoel over zijn geboorteland samenvatten.

Belangrijkste werken

Vroman was buitengewoon productief en publiceerde tientallen bundels, ook nog in de laatste jaren van zijn leven. Hij schreef daarnaast proza en tekende zelf; tekeningen en gedichten gingen bij hem vaak samen.

Prijzen

• Lucy B. en C.W. van der Hoogtprijs (1950)
• Poëzieprijs van de gemeente Amsterdam (1956 en 1961)
• Herman Gorterprijs (1956 en 1961)
• P.C. Hooft-prijs (1964)
• VSB Poëzieprijs (1996)
• Prijs van de Koninklijke Academie voor Nederlandse Taal- en Letterkunde (2010)

Meer over de P.C. Hooft-prijs lees je bij de P.C. Hooft-prijs.

Waar begin je?

• Instappen: een bloemlezing of Gedichten 1946–1984. Zo krijg je een indruk van zijn vroege en latere werk.
• Liefdespoëzie: zijn gedichten voor Tineke, die in veel bloemlezingen terugkomen.
• Wetenschap en poëzie: zijn latere bundels, waarin biologie en verwondering samenkomen.

Vroman is goed te lezen naast M. Vasalis, die net als hij dichter én wetenschapper (psychiater) was, en naast Rutger Kopland. Tips om gedichten te lezen vind je bij poëzie lezen.

Leo Vroman in de bibliotheek

De meeste bibliotheken hebben werk van Vroman, vaak in verzamelbundels bij de poëzie. Omdat hij zo veel publiceerde, staan niet alle bundels in elke vestiging; je kunt ze reserveren of via interbibliothecair leenverkeer aanvragen. Zijn gedichten staan ook in veel bloemlezingen.

Veelgestelde vragen

Wat is het Vroman-effect?

Een verschijnsel in de bloedstolling: eiwitten in het bloed hechten zich in een bepaalde volgorde aan een oppervlak. Het is genoemd naar Leo Vroman, die het als onderzoeker beschreef.

Waarom woonde Leo Vroman in Amerika?

Hij vluchtte in 1940 voor de Duitse bezetting, zat in de oorlog in Japanse kampen en vestigde zich daarna in de Verenigde Staten, waar hij als wetenschapper werkte.

Wie was Tineke in de gedichten van Leo Vroman?

Tineke Sanders, met wie hij in 1947 trouwde. Ze komt in veel van zijn liefdesgedichten voor.

Welke prijzen won Leo Vroman?

Onder meer de P.C. Hooft-prijs (1964), de Herman Gorterprijs (1956 en 1961) en de VSB Poëzieprijs (1996).