Stadsbibliotheek van Stockholm (Stadsbiblioteket)

De Stadsbibliotheek van Stockholm, in het Zweeds Stadsbiblioteket, is een van de bekendste bibliotheekgebouwen van de twintigste eeuw. Architect Gunnar Asplund ontwierp een strak oranje blok met daarop een hoge cilinder, waarin een ronde zaal met boeken rondom van vloer tot plafond. Het gebouw opende op 31 maart 1928. Let op als je erheen wilt: sinds 20 juni 2024 is het gesloten voor een grote renovatie, die volgens de bibliotheek duurt tot begin 2028.

Feiten in het kort

Het ontwerp van Asplund

Gunnar Asplund (1885–1940) zat vanaf 1918 in de commissie die over een nieuwe centrale bibliotheek nadacht. In 1922 lag er een ontwerp en in 1924 begon de bouw. Asplund dacht eerst aan een koepel, maar koos uiteindelijk voor een hoge, gesloten cilinder. Daarvoor liet hij zich inspireren door de Rotonde de la Villette, een achttiende-eeuws tolhuis van Claude-Nicolas Ledoux in Parijs.

De bibliotheek geldt als een hoogtepunt van het Zweedse classicisme uit de jaren twintig, internationaal bekend als Swedish grace. Asplund bracht klassieke vormen terug tot eenvoudige geometrie: een vierkant, een cilinder, rijen ramen, bijna zonder versiering. De lage vleugels aan de Sveavägen hebben al trekken van het functionalisme, de stroming waarvoor Asplund kort daarna koos, onder meer bij de Stockholm-tentoonstelling van 1930. De westvleugel, die het vierkant rond de rotonde sloot, kwam in 1932 klaar.

Asplund ontwierp ook het meubilair voor elke ruimte apart. Bij de entree hangt een reliëf van Ivar Johnsson. Ook het park ten zuiden van de bibliotheek, met een grote vijver, en de winkels langs de Sveavägen horen bij het plan.

De rotonde en de open kasten

Het hart van het gebouw is de ronde uitleenzaal. Je komt binnen via een smalle, donkere trap en staat dan ineens in een hoge, lichte ruimte met boeken langs de hele omtrek, in drie ringen boven elkaar. Dat effect maakt de zaal tot een van de meest gefotografeerde bibliotheekinterieurs ter wereld.

Belangrijker voor de geschiedenis van de bibliotheek: Stadsbiblioteket was de eerste openbare bibliotheek in Zweden met open kasten. Bezoekers konden zelf boeken pakken in plaats van ze bij de balie aan te vragen. Asplund bestudeerde dat systeem in de Verenigde Staten. Hoe de openbare bibliotheek in Nederland zich in dezelfde periode ontwikkelde, lees je in de geschiedenis van de openbare bibliotheek.

Een uitbreiding die er niet kwam

In 2006 schreef Stockholm een internationale prijsvraag uit voor een uitbreiding. Er kwamen meer dan duizend inzendingen. In november 2007 won de Duitse architect Heike Hanada met het ontwerp Delphinium. Het plan stuitte op verzet van mensen die vonden dat de nieuwbouw het ensemble van Asplund zou aantasten. Ook liepen de geschatte kosten op van ongeveer 800 miljoen naar 1,4 miljard kronen. In oktober 2009 schrapte de stad alle uitbreidingsplannen.

In plaats daarvan koos Stockholm voor herstel en modernisering van het bestaande gebouw. Het Londense bureau Caruso St John, samen met Scheiwiller Svensson, kreeg in 2015–2016 de opdracht voor die opknapbeurt.

Renovatie 2024–2028

Op 20 juni 2024 ging de bibliotheek dicht. Sinds 2025 worden onder meer elektra, water en verwarming vervangen; ook brandveiligheid en toegankelijkheid moeten aan de huidige eisen voldoen. Tijdens de renovatie is er een vervangende vestiging, Stadsbiblioteket Spelbomskan, aan de Odengatan 59, gericht op kinderen en jongeren. Boeken kun je reserveren en ophalen bij de andere bibliotheken van de stad. Vergelijkbare renovaties van oude bibliotheekgebouwen kennen we in Nederland ook; zie bibliotheekarchitectuur.

Bezoeken

Tot begin 2028 kun je de rotonde niet bezoeken. Wel kun je het gebouw van buiten bekijken vanaf het park en de Sveavägen; metrostation Odenplan ligt vlakbij. Kijk voor de actuele stand van de renovatie en de heropening op biblioteket.stockholm.se. Ben je in de regio, dan is het Woodland-kerkhof (Skogskyrkogården), ook van Asplund en werelderfgoed, een goed alternatief.

Vergelijking

Asplunds rotonde is een voorloper van de moderne openbare bibliotheek als publiek gebouw, zoals Oodi in Helsinki en de Zwarte Diamant van de Koninklijke Deense Bibliotheek. Het idee van één centrale zaal met boeken rondom keert later in andere vormen terug, bijvoorbeeld in de strakke witte zaal van de Stadtbibliothek Stuttgart. Nederlandse bibliotheken met een opvallend ontwerp vind je bij de mooiste bibliotheken van Nederland.

Veelgestelde vragen

Is de Stadsbibliotheek van Stockholm open?

Nee. Het gebouw van Asplund is sinds 20 juni 2024 gesloten voor renovatie en gaat volgens de bibliotheek begin 2028 weer open. Tijdelijk is er een vervangende vestiging aan de Odengatan 59.

Wie ontwierp de Stadsbibliotheek van Stockholm?

De Zweedse architect Gunnar Asplund. Het gebouw opende in 1928 en is een bekend voorbeeld van het Zweedse classicisme van de jaren twintig.

Waarom is de ronde zaal zo bijzonder?

Je staat in een hoge cilinder met boeken langs de hele wand. Bovendien was dit de eerste openbare bibliotheek in Zweden waar bezoekers zelf boeken uit open kasten konden pakken.