Embassy of the Free Mind (Bibliotheca Philosophica Hermetica)
Inhoud
De Embassy of the Free Mind in Amsterdam is het museum en de bibliotheek rond de Bibliotheca Philosophica Hermetica (BPH), ook bekend als de Ritman Library. Ondernemer Joost Ritman begon de collectie in 1958; ze gaat over hermetische filosofie, alchemie, mystiek en westerse esoterie. Sinds 2017 zit ze in het Huis met de Hoofden aan de Keizersgracht 123, waar je de bibliotheek en de tentoonstellingen met een kaartje kunt bezoeken.
Feiten in het kort
| Land | Nederland |
|---|---|
| Stad | Amsterdam (Huis met de Hoofden, Keizersgracht 123) |
| Opgericht | 1958, als particuliere bibliotheek van Joost Ritman |
| Collectie | circa 25.000 tot ruim 28.000 banden, afhankelijk van de bron (Wikipedia nl/en, 2026) |
| Oude werken | volgens Wikipedia (nl) circa 7.500 boeken van vóór 1800, 70 incunabelen en ruim 700 handschriften |
| Erkenning | UNESCO Memory of the World (Nederlandse lijst, november 2022) |
| Bezoeken | museum en bibliotheekzalen met een toegangskaartje |
Joost Ritman en het begin
Joost R. Ritman (1941–2026) verdiende zijn fortuin met het familiebedrijf De Ster, dat plastic servies aan luchtvaartmaatschappijen leverde. Als jonge man kreeg hij van zijn moeder een zeventiende-eeuwse uitgave van Aurora van de Duitse mysticus Jacob Böhme. Dat boek zette hem aan tot verzamelen. Vanaf 1958 bouwde hij een privébibliotheek op rond één vraag: hoe dachten mensen door de eeuwen heen over de innerlijke, spirituele kant van het bestaan?
In 1984 verhuisde de bibliotheek naar de Bloemstraat in Amsterdam en werd ze opengesteld voor publiek. Ritman ontving in 1995 de Laurens Janszoon Costerprijs voor zijn verdiensten voor het boek.
Wat verzamelt de bibliotheek?
De kern van de collectie bestaat uit:
- hermetica: teksten die worden toegeschreven aan Hermes Trismegistus, zoals het Corpus Hermeticum;
- alchemie en de symboliek daarvan;
- rozenkruisers en vrijmetselarij;
- mystiek en gnosis;
- verwante onderwerpen zoals kabbala, soefisme, antroposofie en de graallegende.
Tot de bekendste stukken horen een uitgave van het Corpus Hermeticum uit 1471, de eerste geïllustreerde editie van Dantes Divina Commedia (1481) en het alchemistische embleemboek Atalanta Fugiens van Michael Maier. Er is ook een grote verzameling over de schrijver Gustav Meyrink.
Crisis en de staatscollectie
In 2005 kocht de Nederlandse staat een belangrijk deel van de collectie. Dat deel ging in 2010 over naar de Koninklijke Bibliotheek en is sinds 2020 in langdurig bruikleen bij het Allard Pierson, het museum en kenniscentrum van de Universiteit van Amsterdam. Volgens de Universiteit van Amsterdam telt die staatscollectie ongeveer 4.400 zeldzame handschriften en drukken. Het andere deel bleef eigendom van Ritman.
Na een moeilijke periode, ook door bezuinigingen na de financiële crisis, ging de bibliotheek op 16 december 2011 weer open. In 2009 kreeg ze de ANBI-status en in februari 2016 de museumstatus.
Het Huis met de Hoofden
Ritman kocht het Huis met de Hoofden aan de Keizersgracht en schonk het aan de bibliotheek. Het grachtenpand uit 1622 is een rijksmonument en wordt toegeschreven aan Hendrick de Keyser, al heeft zijn zoon Pieter het waarschijnlijk afgebouwd. De zes koppen op de gevel stellen klassieke goden voor, onder wie Apollo, Minerva en Mercurius. Volgens een volksverhaal zouden het zes inbrekers zijn die door een dienstmeid werden onthoofd.
In 2017 opende hier de Embassy of the Free Mind, met de bibliotheek, een museum, het Ritman Research Institute en een academie. In 2022 kwam er een nieuwe leeszaal bij.
Dan Brown en digitalisering
In juni 2016 werd bekend dat de Amerikaanse schrijver Dan Brown €300.000 schonk om een deel van de collectie te digitaliseren. Volgens berichtgeving uit die tijd hadden de boeken uit de collectie hem bij zijn eigen werk geïnspireerd. Met het geld werden ongeveer 4.600 vroege drukken en 300 handschriften gescand, die sinds begin 2017 gratis online te bekijken zijn. Brown was ook aanwezig bij de feestelijke opening in 2017.
Bezoeken
De Embassy of the Free Mind is te bezoeken als museum, met wisselende tentoonstellingen en zalen vol oude boeken. Je hebt een toegangskaartje nodig. Voor onderzoek is er een leeszaal; kijk op de website hoe je daar toegang toe krijgt. Boeken lenen kan niet. Controleer tijden en prijzen op embassyofthefreemind.com. Voor gewone leesboeken in de stad ga je naar de OBA.
Vergelijking
De BPH is een van de weinige grote particuliere bibliotheken in Nederland die voor publiek open zijn. Andere voorbeelden van gespecialiseerde collecties, zoals de Bibliotheca Rosenthaliana, staan bij bijzondere bibliotheken. Aan de andere kant van de grachtengordel, in het Rijksmuseum, ligt de Cuypersbibliotheek, de onderzoeksbibliotheek voor kunstgeschiedenis.
Veelgestelde vragen
Wat is de Bibliotheca Philosophica Hermetica?
Een bibliotheek over hermetische filosofie, alchemie, mystiek en westerse esoterie, opgezet door Joost Ritman vanaf 1958. Sinds 2017 is ze te bezoeken in de Embassy of the Free Mind in Amsterdam.
Waar zit de Embassy of the Free Mind?
In het Huis met de Hoofden aan de Keizersgracht 123 in Amsterdam, een grachtenpand uit 1622.
Wat heeft Dan Brown met de bibliotheek te maken?
Dan Brown schonk in 2016 €300.000 voor de digitalisering van ongeveer 4.600 vroege drukken en 300 handschriften. Die zijn sindsdien gratis online te bekijken.
Bijgewerkt: