Guido Gezelle

Guido Gezelle (1830–1899) was een West-Vlaamse priester en de belangrijkste Nederlandstalige dichter van de negentiende eeuw. Zijn gedichten over de natuur, het geloof en de vriendschap, zoals Het schrijverke en Dien avond en die rooze, klinken door hun klank en ritme nog altijd verrassend modern. Hij schreef in een taal die sterk gekleurd is door het West-Vlaams.

Leven

Guido Pieter Theodoor Jozef Gezelle werd op 1 mei 1830 geboren in Brugge, als zoon van een tuinier. Hij studeerde aan het Klein Seminarie in Roeselare en daarna aan het Groot Seminarie in Brugge, en werd in 1854 tot priester gewijd. Daarna werd hij leraar in Roeselare. Daar wekte hij bij zijn leerlingen een grote liefde voor de Vlaamse taal en literatuur, wat hem in conflict bracht met zijn kerkelijke oversten.

In 1858 verschenen zijn eerste bundels, Vlaemsche dichtoefeningen en Kerkhofblommen, en in 1862 Gedichten, gezangen en gebeden. Na een moeilijke periode werd hij overgeplaatst naar Brugge en later, in 1872, als onderpastoor naar Kortrijk. Lange tijd schreef hij weinig poëzie en werkte hij vooral aan taalkundige studies, tijdschriften en vertalingen, onder meer van The Song of Hiawatha van Longfellow. Pas aan het einde van zijn leven kwam er een tweede grote bloei, met de bundels Tijdkrans (1893) en Rijmsnoer (1897). In 1899 keerde hij terug naar Brugge, waar hij op 27 november 1899 overleed in het Engels Klooster.

Stijl en thema's

Gezelle was een meester van klank en ritme. Hij speelde met klanknabootsing, binnenrijm en herhaling, en gebruikte veel West-Vlaamse woorden en vormen. Hij wilde aantonen dat het Vlaams een volwaardige literaire taal was, los van het Noord-Nederlandse taalgebruik. Dat maakt zijn gedichten soms lastig te lezen, maar ook uniek.

Zijn belangrijkste thema's zijn de natuur als schepping van God, het geloof, de vergankelijkheid en de vriendschap. Een klein waterinsect, een avondlucht of een roos kan bij hem een venster zijn naar iets groters. Het gedicht Het schrijverke, over een schrijvertje (een kevertje) dat over het water schaatst, opent met de bekende regel 'O krinkelende winkelende waterding'. In zijn vroege werk zijn ook gedichten te vinden over zijn innige vriendschappen met leerlingen.

Belangrijkste werken

Zijn bekendste losse gedichten zijn onder meer Het schrijverke, Dien avond en die rooze en Ego flos. In zijn geboortehuis in Brugge is het Gezellemuseum gevestigd.

Waar begin je?

• Instappen: een bloemlezing met zijn bekendste gedichten, liefst met verklarende noten bij de West-Vlaamse woorden. Begin met Het schrijverke: lees het hardop, want de klank is het belangrijkste.
• Daarna: Dien avond en die rooze, een kort gedicht over vriendschap en vergankelijkheid.
• Voor gevorderde lezers: Tijdkrans en Rijmsnoer, zijn rijpe late werk.

Wie houdt van poëzie waarin klank en natuur centraal staan, kan ook de gedichten van M. Vasalis proberen, of het taalspel van Lucebert. Uit dezelfde eeuw en uit Vlaanderen is Hendrik Conscience zijn bekendste tijdgenoot.

Guido Gezelle in de bibliotheek

In Vlaamse bibliotheken is het werk van Gezelle ruim aanwezig; in Nederlandse bibliotheken vind je vooral bloemlezingen in de poëzieafdeling. Omdat zijn werk rechtenvrij is, zijn veel gedichten gratis te lezen via de DBNL. Moderne bloemlezingen en luisteruitgaven van zijn gedichten zoek je via de catalogus of bij e-books lenen bij de online bibliotheek.

Veelgestelde vragen

Wat is het bekendste gedicht van Guido Gezelle?

Het schrijverke, dat begint met 'O krinkelende winkelende waterding', is zijn bekendste gedicht. Ook Dien avond en die rooze wordt veel gelezen.

Waarom schreef Gezelle in het West-Vlaams?

Hij wilde laten zien dat de Vlaamse volkstaal rijk genoeg was voor literatuur. Hij verzette zich tegen de invloed van het Noord-Nederlands en verzamelde ook zelf oude Vlaamse woorden.

Was Guido Gezelle priester?

Ja. Hij werd in 1854 priester gewijd en was onder meer leraar in Roeselare en onderpastoor in Kortrijk.

Waar kun je meer over Gezelle zien?

In Brugge, in het Gezellemuseum in zijn geboortehuis. In Brugge staat ook een standbeeld van de dichter.