Deutsche Nationalbibliothek (Leipzig en Frankfurt)

De Deutsche Nationalbibliothek (DNB) is de nationale bibliotheek van Duitsland. Ze verzamelt en bewaart alle publicaties die in Duitsland verschijnen, plus Duitstalige werken uit het buitenland. In 2021 telde de collectie ongeveer 43,7 miljoen items, waarmee de DNB tot de grootste bibliotheken ter wereld hoort. De bibliotheek heeft twee hoofdvestigingen: Leipzig, waar ze in 1912 begon, en Frankfurt am Main.

Feiten in het kort

Geschiedenis

Duitsland had lange tijd geen nationale bibliotheek, omdat het land tot 1871 uit vele staten bestond. In 1912 richtten de Duitse boekhandelaren met de stad Leipzig en het koninkrijk Saksen de Deutsche Bücherei in Leipzig op, toen het centrum van de Duitse boekhandel. Vanaf 1 januari 1913 verzamelde die bibliotheek systematisch alle Duitstalige publicaties.

Na de Tweede Wereldoorlog lag Leipzig in de Sovjetzone, later de DDR. In het westen werd daarom in 1946 in Frankfurt am Main een eigen archiefbibliotheek opgezet, de Deutsche Bibliothek. Veertig jaar lang verzamelden twee bibliotheken parallel de Duitse publicaties. Na de hereniging werden ze in 1990 samengevoegd tot Die Deutsche Bibliothek. Een wet uit 2006 gaf de instelling haar huidige naam en breidde de taak uit naar online publicaties.

Depotplicht

Uitgevers in Duitsland zijn wettelijk verplicht exemplaren van hun publicaties bij de DNB in te leveren. In Leipzig geldt die depotplicht al sinds 1935. Sinds 2006 vallen ook digitale publicaties, zoals e-books en websites, onder het verzamelgebied. Nederland heeft geen wettelijke depotplicht: de Koninklijke Bibliotheek werkt met een vrijwillig depot waar uitgevers aan meedoen.

Exilarchiv en Musikarchiv

Bijzonder is het Deutsches Exilarchiv 1933–1945 in Frankfurt. Het verzamelt werk van Duitstalige schrijvers, wetenschappers en kunstenaars die tijdens de nazitijd het land ontvluchtten, waaronder hun publicaties in het buitenland en nalatenschappen. Ook Nederland speelde een rol in die geschiedenis: Amsterdamse uitgeverijen zoals Querido en Allert de Lange gaven in de jaren dertig veel Duitse ballingenliteratuur uit.

Het Deutsches Musikarchiv, opgericht in 1970, verzamelt bladmuziek en geluidsdragers. Het verhuisde in 2010 naar Leipzig. In Leipzig zit ook het Deutsches Buch- und Schriftmuseum, een museum over de geschiedenis van schrift, boek en drukkunst.

Catalogus en normdata

De DNB speelt een centrale rol in de Duitstalige bibliotheekwereld. Ze publiceert de nationale bibliografie en beheert samen met andere bibliotheken de Gemeinsame Normdatei (GND), een bestand met gestandaardiseerde namen van personen, organisaties en onderwerpen. Veel Nederlandse en Europese bibliotheken gebruiken zulke normdata om hun catalogi te koppelen. Meer over bibliotheektermen vind je bij begrippen.

Bezoeken

De leeszalen in Leipzig en Frankfurt zijn toegankelijk voor wie minstens 18 jaar oud is en een geldig paspoort of identiteitsbewijs laat zien. Het gebruik is betaald, met een dag- of jaarkaart. Lenen kan niet: alles wordt ter plekke geraadpleegd. Het gebouw in Leipzig uit 1914–1916 aan de Deutscher Platz is ook architectonisch de moeite waard, net als de moderne uitbreidingen. Kijk voor tarieven op dnb.de.

Vergelijking

De DNB staat met 43,7 miljoen items in de top tien van de grootste bibliotheken ter wereld, vlak bij de Bibliothèque nationale de France. Verwar haar niet met de Staatsbibliothek zu Berlin, een grote onderzoeksbibliotheek zonder nationale depottaak.

Veelgestelde vragen

Kun je boeken lenen bij de Deutsche Nationalbibliothek?

Nee, de DNB is een raadpleegbibliotheek. Je kunt boeken alleen in de leeszalen in Leipzig of Frankfurt inzien, met een betaalde gebruikerskaart.

Waarom heeft de DNB twee vestigingen?

Door de deling van Duitsland. Leipzig lag in de DDR, waardoor in 1946 in Frankfurt een westelijke tegenhanger ontstond. Na de hereniging werden beide in 1990 samengevoegd.

Verzamelt de DNB ook e-books?

Ja. Sinds de wet van 2006 vallen ook online publicaties onder de verzameltaak van de Deutsche Nationalbibliothek.